naar top
Menu
Logo Print
Artikel - 29/11/2017
Deel deze pagina

NIJPEND TEKORT AAN PROCESS CONTROL ENGINEERS

WIB en FHI-branche voor industriële automatisering willen problematiek prominenter op de kaart

In de procesindustrie is er een groot tekort aan vakmensen op het gebied van process control. Dat speelt al jaren. Tijdens de economische crisis was het tekort weliswaar minder nijpend, maar nu is het in volle omvang terug. Naar schatting zijn er honderden openstaande vacatures. Dat zegt Alex van Delft als voorzitter van de WIB, de vereniging van gebruikers van procesautomatisering.


BEHOEFTE AAN OPLEIDINGEN VOOR PROCESS CONTROL ENGINEERS

In 2014 hebben de lectoren Jobert Ludlage van Avans Hogeschool in Breda en Edwin Tazelaar van Hogeschool van Arnhem en Nijmegen (HAN) de behoefte aan opleidingen voor process control engineers en specifieke opleidingen al in kaart gebracht, samen met de hoogleraren Ton Backx en Paul den Hof van de Technische Universiteit Eindhoven. Daarna hebben ze samen met Alex van Delft een plan van aanpak opgesteld, waarbij behalve de WIB en de FHI-branchevereniging Industriële Automatisering ook het Institute for Sustainable Process Development (ISPT) betrokken waren. Maar sindsdien is het stil gebleven.


“Hoewel het tekort aan vakmensen in de process control de hele procesindustrie raakt, wil niemand er echt de schouders onder zetten. Het staat ook niet hoog op de agenda van de diverse brancheverenigingen. Zij zien het kennelijk als een deelbelang. De overheid maakt zich er evenmin druk om, vermoedelijk omdat het niet om een tekort van duizenden maar om hooguit enkele honderden vakmensen gaat bij zowel procesbedrijven als systeemleveranciers", verklaart Van Delft. “Neem dan Duitsland, waar de eindgebruikers, leveranciers, universiteiten, hogescholen en overheid om de tafel zijn gaan zitten en nu veel beter samenwerken. In Nederland is de industrie ook groot, maar versnipperd. In Duitsland heb je concerns zoals Siemens en ABB die zich krachtig voor de procesautomatisering inzetten. Ook is er jaarlijks een congres met zo'n zeshonderd deelnemers. Als je daar spreekt, sta je op een voetstuk. Vergelijk hiermee de tienminutensessies in een achterafzaaltje op een beurs, zoals we die in Nederland kennen. Voorts zijn de carrièreperspectieven voor process control engineers in Duitsland beduidend beter."


VERTAALSLAG KUNNEN MAKEN

“Bij de grote bedrijven is vooral behoefte aan process control engineers van academisch of hbo-niveau, die de vertaalslag kunnen maken van processen naar regelsystemen van de procesautomatisering
“Hoewel het tekort aan vakmensen in de process control de hele procesindustrie raakt, wil niemand er echt de schouders onder zetten."
(Alex van Delft, voorzitter WIB)

Bij de grote bedrijven is er volgens Van Delft vooral behoefte aan process control engineers van academisch of hbo-niveau, die de vertaalslag kunnen maken van processen naar regelsystemen van de procesautomatisering. “Vroeger voorzagen de technische universiteiten van Delft, Eindhoven en Enschede alle drie in afstudeerrichtingen voor systeem- en regeltechniek. Waarom floreert dit niet meer? Blijkbaar is er te weinig vraag naar geweest. Het vakgebied kalft intussen af doordat veel hoogleraren en lectoren met pensioen gaan en niet worden vervangen. Ook is de interesse van studenten beperkt. Hierbij speelt de concurrentie van andere ICT-disciplines zeker een rol. En het bescheiden imago van de procesindustrie helpt niet mee. Ook moet je voor die opleidingen behoorlijk wiskundig onderlegd zijn. Mijn hoop is, dat het aantal studenten weer aantrekt. Op open dagen van bètafaculteiten kun je in elk geval al weer over de hoofden heen lopen", aldus Van Delft.


“Op de ruim honderd software-engineers en programmeurs die wij in dienst hebben zijn er twintig vacatures", zegt Robert van de Sande, die bij Croonwolter&dros (onderdeel van de TBI-groep) verantwoordelijk is voor de dienstverlening op het gebied van systeemintegratie in de chemiesector. Hij ervaart het tekort nog niet als een groot probleem. “Wij lenen ook mensen in. Goede mensen zijn overigens altijd wel te vinden, al hangt daar natuurlijk wel een prijskaartje aan. Het zou prettiger zijn als ze eenvoudiger en makkelijker waren te krijgen."


“In de procesindustrie vermindert het aantal automatiseerders al jaren", constateert ook Arnoud den Hoedt, General Manager van Agidens Process Automation. “Doordat nu relatief veel mensen met pensioen gaan, verloopt de afbouw nog sneller. Er is een tekort aan process engineers, die kunnen bepalen welke automatisering nodig is, en een nog groter tekort aan electrical en instrumentation 
engineers."


CONTINU- VERSUS BATCHPROCESSEN

“Wij lenen ook mensen in. Goede mensen zijn overigens altijd wel te vinden, al hangt daar natuurlijk wel een prijskaartje aan. Het zou prettiger zijn als ze eenvoudiger en makkelijker waren te krijgen."
(Commercial Manager Chemie bij Croonwolter&dros)
Volgens Van de Sande verschilt de behoefte aan mensen van de kleinere procesindustrie van die van de grotere procesindustrie. “De grote bedrijven werken met digital control systems (DCS) en doen zaken met leveranciers zoals Honeywell, Emerson en Yokogawa, die bijna alles in eigen huis doen en weinig uitbesteden. De middelgrote en kleine bedrijven, inclusief bedrijven zoals FrieslandCampina en Cargill, werken vaak met batchprocessen en besturen die met systemen van Siemens, ABB, Schneider en Wonderware (HMI Scada). Elk procesbedrijf is doorgaans sterk aan een van deze systeemleveranciers gebonden en heeft ingenieurs nodig die in een bepaald pakket gespecialiseerd zijn. Als je vroeger van de hogeschool of universiteit afkwam, kon je rudimentair programmeren en maakte je een pakket relatief snel eigen in de praktijk. Nu zijn de pakketten veel complexer en kost het je veel meer tijd om ermee te leren werken."


Croonwolter&dros verzorgt de proces- en systeemintegratie bij klanten met systemen van onder andere Siemens, ABB en Schneider. Van de Sande: “In tegenstelling tot de DCS-leveranciers werken deze fabrikanten wel met partners samen, zoals met ons bedrijf. Siemens werkt zelfs uitsluitend met partners. Vandaar ook dat wij behoefte hebben aan mensen die meer kunnen dan alleen een PLC programmeren; mensen die bijvoorbeeld met PCS7 van Siemens overweg kunnen en daarvoor diploma's en certificaten hebben. Kortom mensen die systeemkennis direct kunnen toepassen. Zij hebben doorgaans een mbo-plus- of hbo-diploma, of komen van de universiteit om aan grote complexe toepassingen te werken. De mensen met die diploma's zijn echter schaars. Voor het werken met bijvoorbeeld het PCS7-systeem van Siemens krijg je geen diploma's of certificaten op school. Dat leer je in de praktijk. Als afgestudeerde begin je daarom als trainee bij een system integrator en klim je daarna op. De baas zal je na een interne opleiding nog tenminste vijf tot tien jaar willen houden om profijt van je te kunnen hebben. Daarvoor proberen wij het werk boeiend te houden. We spijkeren mensen niet met contracten vast."


TOENAME VAN VRAAG OVERTREFT GROEI VAN INDUSTRIE

"Nieuwe technologieën in de pijpleiding, zoals procesintensificatie, maken decentrale productie met kleinere slimmere units mogelijk. Die moet je veel sneller kunnen automatiseren dan de grote fabrieken, wat kan als je standaardisering en intelligentere systemen toepast."
(Arnoud den Hoedt, General Manager bij Agidens Process Automation)
Net als Van Delft constateert Den Hoedt dat de automatiseringsgraad in de procesindustrie nog altijd toeneemt. Hierdoor hebben de procesbedrijven ook zelf meer en meer behoefte aan mensen die de automatisering kunnen beheren en beheersen. Voorts zet de integratie van procesautomatisering en kantoorautomatisering door. Door beide ontwikkelingen stijgt de vraag naar automatiseerders sneller dan de omvang van de procesindustrie. “Over een x aantal jaren zal hierin wellicht verlichting komen wanneer het automatiseren zelf beter geautomatiseerd is. Er zitten nieuwe technologieën in de pijpleiding, zoals procesintensificatie. Die maken decentrale productie met kleinere slimmere eenheden mogelijk. Die moet je veel sneller kunnen automatiseren dan de grote fabrieken. Dat kan als je standaardisering en intelligentere systemen toepast. Vergelijk het met het installeren van een nieuwe printer op kantoor: vroeger kostte dat heel wat tijd, nu is het een kwestie van minuten."


Van Delft: “De industrie heeft process control engineers nodig die een proces zodanig doorgronden dat ze weten welke wijze van besturing hier het best bij past en die er daarna voor zorgen dat er iets gemaakt wordt dat werkt. Met andere woorden: wat vraagt het proces? Wat betekent dat voor de bediening, besturing en automatisering? Betreft het een veranderend of stabiel proces? Wij zoeken kortom front end engineers die een proces begrijpen, die uitgaande van de proceseisen kunnen bedenken hoe ze een proces moeten besturen en die in staat zijn dat te realiseren. Een soort architecten. Zulke mensen kun je niet inhuren. Die moet je in huis hebben. Daar spitst het tekort zich momenteel op toe. Het tekort aan procesoperators valt wel mee."



IEMAND MOET ER ZIJN SCHOUDERS ONDER ZETTEN

Hoe kan het tekort het best aangepakt worden? Uit de beraadslagingen van enkele jaren geleden zijn een aantal ideeën naar voren gekomen, zoals aan studenten betere mogelijkheden bieden om stages bij bedrijven te volgen, het laten geven van gastcolleges door mensen uit de praktijk en het organiseren van traineeships op het gebied van procesautomatisering in samenwerking met de overheid, de leveranciers en eindgebruikers, liefst met subsidie van de overheid.


“Om dat allemaal te realiseren hebben we iemand nodig die daar fulltime mee bezig is, plus een captain of industry met het statuut van een Jeroen van de Veer, de oud-topman van Shell, die de voortgang in de samenwerking tussen diverse partijen bewaakt. Bij voorkeur maken we gebruik van al bestaande structuren, maar aangezien procesbesturing de hele industrie betreft, is niet duidelijk via welke bedrijven of brancheverenigingen we dit het beste kunnen spelen", aldus Van Delft.


Van de Sande ziet als oplossing dat onderwijsinstellingen het laatste jaar van hun opleidingen zo inrichten, dat engineers en programmeurs met kennis van bepaalde systemen afstuderen. “Je schurkt dan wel dichter tegen de grote systeemleveranciers aan, maar loopt hierbij een beperkt risico. Iemand die goed overweg kan met een bepaald systeem kan zo nodig overschakelen op een ander systeem. 
Er zijn slimme mensen genoeg, maar het duurt meestal enkele jaren voordat iemand helemaal vertrouwd is met een bepaald systeem." Hij heeft nog een ander idee: “Toen ik tien jaar geleden bij HVL werkte, organiseerden we cursussen waarop gastsprekers kwamen vertellen over hoe bijvoorbeeld een zuivelfabriek, brouwerij of olieraffinaderij werkt. Dat was heel zinvol, omdat het de mensen een beeld gaf van wat ze in de fabriek zouden kunnen aantreffen en wat dat zou kunnen betekenen voor de procesautomatisering. In de opleiding krijg je dat niet mee."


“Jonge mensen denken dat je als procesautomatiseerder een blauwe overall aan moet trekken, een helm op moet zetten, veiligheidsschoenen moet dragen en in een lawaaiige fabriek moet werken. In werkelijkheid gaat het om zeer interessante banen, waarmee je heel wat bij kunt dragen aan de veiligheid, efficiency en duurzaamheid van de productie in Nederland”Den Hoedt, ten slotte, ziet een rol weggelegd voor de FHI om het imago van de procesindustrie en de procesautomatisering te verbeteren. 
“Jonge mensen denken al snel dat je als procesautomatiseerder een blauwe overall aan moet trekken en een helm op moet zetten, terwijl dat helemaal niet zo is. Om dat imago te veranderen, zou de FHI in samenwerking met de onderwijsinstellingen bedrijfsbezoeken voor jongeren kunnen organiseren, eventueel in combinatie met een soort jobbeurs. Een goed initiatief is ook de WOTS (World of Technology and Science) waar jongeren middels een programma gestructureerd geïnformeerd worden en dus niet hoeven rond te dolen om studiepunten te halen. En als ik naar mijn eigen kinderen kijk, dan denk ik dat korte informatieve filmpjes op social media ook effect kunnen hebben. Jongeren hoeven niet bang te zijn dat de industrie uit Nederland vertrekt. Er staan al heel wat installaties en er komen nog steeds nieuwe bij. Ons werkterrein is echter vrij onbekend en ook niet zo goed zichtbaar. Bij robots zie je wat ze doen, maar bij procesbedrijven speelt het zich allemaal in de leidingen en vaten af, maar dat maakt het werk zeker niet minder fascinerend."