naar top
Menu
Logo Print
28/05/2018 - VALERIE COUPLEZ

“TIJDSDRUK KAN VEILIG GEDRAG DOEN OMSLAAN IN ROEKELOZE HANDELINGEN"

ACTA stoomt mensen klaar voor veilig werken in procesindustrie

De procesindustrie neemt veiligheid zeer ernstig. Het voorbije decennium ging de buidel al open om te investeren in voorzieningen die de veiligheid in de fabriek helpen borgen. Daarnaast werkte men ijverig procedures uit om erover te waken dat er ook veilig gewerkt wordt. Vandaag moeten bedrijven werk maken van de volgende schakel in dat proces: de mens. Iedereen die in de procesindustrie werkt, moet zich bewust zijn van hoe belangrijk het is om elke dag weer veilig aan de slag te gaan. NPT had daarover een gesprek met Hans Musters van ACTA, het opleidingscentrum voor Techniek en Automatisering.

 

Hans Musters
Hans Musters, operationeel manager ACTA

TECHNISCHE PROFIELEN OPLEIDEN

ACTA profileert zich als het competentiecentrum voor automatiserings- en procestechniek, en mag zich een schoolvoorbeeld noemen van publiek-private samenwerking. Toen de industrie in de jaren 80 een dringende nood voelde aan specifieke technische profielen, zag de vzw het leven om dit gat te vullen. Operationeel manager Hans Musters: “De opleidingen in het traditionele circuit bleken te theoretisch, te ver van de industriële realiteit te staan. Daar poogde ACTA verandering in te brengen. Net omdat we gedragen werden door het sectoropleidingsfonds van chemie en petroleum, werkgevers en sociale partners uit die sector en de samenwerking zochten met een bestaande technische opleiding en de VDAB (Vlaamse Dienst voor Arbeidsbemiddeling en Beroepsopleiding, red.), ontstond de synergie die nodig was om aan die behoefte van de industrie te kunnen voldoen. En met succes blijkbaar, want de oorspronkelijke partijen zijn tot op vandaag gebleven. We verzorgen jaarlijks 6.500 dagen aan opleiding voor de industrie en 3.500 voor het onderwijs."

 

 

 

Voeling met praktijk
Voor het praktijkgedeelte beschikt ACTA over een fabriek waar lesvolgers concrete ervaring opdoen rond bepaalde processen of instrumenten

VOELING MET DE PRAKTIJK

Om die voeling met de industrie te houden, hebben ook de lesgevers actief bij ACTA in het vak gestaan. “Ongeveer 60 à 70% van de mensen die we hier opleiden, komt uit de industrie, zowel starters als ervaren rotten. Dan moet je hun taal kunnen spreken, weten wat ze in de dagelijkse praktijk ervaren. En dat betekent niet noodzakelijk dat je als opleidingsinstelling over het nieuwste van het nieuwste aan industriële apparatuur moet beschikken. Technologie mag dan al met rasse schreden vooruitgaan, de meeste processen in de procesindustrie zijn nog hetzelfde als gisteren. Daar zet verandering zich iets minder snel door. Destilleren blijft destilleren. Maar we houden uiteraard wel contact met bedrijven om te weten wat ze op de werkvloer vandaag standaard allemaal tegenkomen, zonder dat we daarom een showroom hoeven te zijn van de laatste nieuwigheden. We moeten vooral zorgen voor een goede basis van kennis en de juiste attitudes, zodat ze klaar zijn voor wat hun in de industrie te wachten staat."

 

Destillatiekolom ACTA
Destillatiekolom in de opleidingsruimte van ACTA

METHODIEK UIT VIER ELEMENTEN

Elke opleiding werkt daarom via een vaste methodiek die vier elementen verenigt, die in willekeurige volgorde aangebracht kunnen worden, in functie van het profiel van de deelnemers. “Je kan uiteraard niet om een theoretisch luik heen. Als mensen weten hoe bepaalde zaken precies in elkaar zitten, dan zullen ze er een beter inzicht in hebben en beter weten hoe ze moeten reageren wanneer er iets misloopt. Voor het praktijkgedeelte beschikken we hier in Brasschaat nabij Antwerpen over een reële fabriek waar ze concrete ervaring kunnen opdoen rond bepaalde processen of instrumenten. Verder hebben we een ruimte waar ze zelf kunnen experimenteren. Dat is niet gewenst in de industriële praktijk, maar hier zijn de installaties er net speciaal voor ontworpen", vertelt Musters met een knipoog. “Het is de menselijke aard om bepaalde dingen te willen uitproberen. Beter hier dan op de werkvloer. En we kunnen soms meer leren uit zaken die fout lopen. Ten slotte hebben we zeer veel aandacht voor reflectie en terugkoppeling."

 

EVOLUTIE NAAR MEER VEILIGHEID

Musters is al sinds 2008 actief als operationeel manager van ACTA en heeft zelf een achtergrond in elektromechanica en PLC/DCS-systemen. Hij mag zich FS Engineer (TÜV Rheinland) noemen, geknipt dus om de generatie van morgen klaar te stomen. Hij legt zich vooral toe op opleidingen rond Functional Safety, DCS en veiligheid. Hij is dus ideaal geplaatst om zijn blik te werpen op hoe het veiligheidsbewustzijn de voorbije jaren geëvolueerd is. “Elk risico op een mogelijk ongeval uitsluiten bestaat niet. Maar de procesindustrie heeft zich hier de voorbije decennia wel in de mate van het mogelijke tegen gewapend. Er werd fors geïnvesteerd om fabrieken zo veilig mogelijk te maken, ongeacht de schaalgrootte. Dat sluit naadloos aan bij de maatschappelijke evoluties, want de nieuwe generatie is een stuk kritischer. Met de schaarste aan technisch talent kan de procesindustrie het zich niet veroorloven om een onveilig imago te hebben.“

 

SCHILLEN VAN BESCHERMING

Veiligheid wordt daarom nu opgebouwd in verschillende lagen. “Helemaal in de kern bevindt zich het proces, zoals het labo het eigenlijk uitgedacht heeft", vertelt Musters. “Als ik deze grondstoffen meng, kan ik dat bepaalde product op grote schaal gecontroleerd fabriceren. Daarrond bevinden zich de DCS-systemen, de besturing die ervoor zorgt dat de productie zo optimaal mogelijk verloopt. Op alarmen reagerende operatoren waken erover dat alles binnen de parameters verloopt en dat het risico wordt uitgesloten. De meeste veranderingen van de laatste jaren situeren zich in de volgende schil (safety instrumented systems), waar SIL zijn intrede deed. Bedrijven moeten volgens de aangepaste regelgeving een risicoanalyse maken en gepaste veiligheidsmaatregelen nemen om gevaarlijke situaties in de mate van het mogelijke te vermijden. Men moet m.a.w. een actieve en passieve beschermingsinfrastructuur opzetten. De laatste stap gaat dan eigenlijk enkel nog over wat er moet gebeuren om de schade voor mens en milieu te beperken als het misloopt."

 

MINDER ARBEIDSONGEVALLEN

En die inspanningen voor meer veiligheid lonen overigens. Voor quasi elk bedrijf geldt dezelfde trendlijn: het aantal ongevallen gaat naar beneden. Toch is er blijvend werk aan de winkel om de mensen op de vloer te doordringen van een veiligheidsbewustzijn. “Ze moeten leren beseffen dat veiligheid in hun eigenbelang is", waarschuwt Musters. “Wij werken daarbij met het beeld van een weegschaal. Aan de ene kant heb je het gewenste gedrag, de handelingen waarvan we eigenlijk allemaal wel weten dat we ze moeten uitvoeren om volledig in orde te zijn met de regels rond veiligheid. En misschien belangrijker nog, waarvan we ook denken dat we ze respecteren. Aan de andere kant van de balans heb je dan het vertoonde gedrag, wat we in de praktijk echt doen. Want onder invloed van bepaalde factoren, zoals tijdsdruk, sociale druk, machogedrag, gemoedstoestand, routine of een gebrek aan informatie, zal de balans beginnen over te hellen naar onveilig en soms zelfs roekeloos gedrag. We proberen ze hier in onze praktijkruimte te confronteren met heel herkenbare situaties, zodat ze zich bewust worden van die triggers die een impact hebben op de veiligheidsattitude."

 

IEDEREEN BOUWT MEE AAN CULTUUR VAN VEILIGHEID

Daar blijft het niet bij. Musters en ACTA hameren er in de cursussen rond veiligheid ook op dat je anderen moet aanspreken over hun onveilige gedrag. En omgekeerd, dat je het naar waarde moet schatten als mensen jou wijzen op mogelijke gevaren. “Dat is de enige manier om de cultuur binnen een bedrijf om te keren. Je hebt daar als leidinggevende evenzeer een rol in te spelen als de operator die achter de knoppen staat. Wordt er bv. wel werk gemaakt van opmerkingen rond veiligheid die operatoren geven? Waar moet u op letten om de gemoedstoestand van uw team beter te kunnen inschatten en eventueel meer risicovolle taken anders te verdelen? Bent u zich ervan bewust hoe het streven naar zo goed mogelijke KPI's net die triggers met zich meebrengt die de balans kunnen doen overhellen naar onveilig gedrag? Het zijn maar enkele punten waar we bij kunnen stilstaan om ook hier het bewustzijn te verhogen. Want de hiërarchie speelt sowieso een rol. Durf jij tegen je baas te zeggen dat hij een bepaalde zone enkel mag betreden met veiligheidsschoenen en een hesje? Zeker voor jonge mensen vormt dit een grote uitdaging. Daarom is het van belang dat een veiligheidscultuur door iedereen gedragen wordt, van de top van de piramide tot op de grond", besluit Musters.