naar top
Menu
Logo Print
17/09/2018 - MARJOLEIN DE WIT

STERKE VEILIGHEIDSCULTUUR VERLAAGT KANS OP 'RAMPEN'

Process Safety Congres verenigt industrie en toeleveranciers rond procesveiligheid

Op 30 mei werd voor de vierde keer het 'Process Safety Congres' georganiseerd. Zowel de industrie als verschillende toeleveranciers waren goed vertegenwoordigd in Dordrecht en namen via vier hoofdlezingen en verschillende parallelsessies kennis van de laatste ontwikkelingen op het vlak van Process Safety. Zo staan er in deze tijd steeds meer technische hulpmiddelen ter beschikking om de veiligheid te verbeteren, maar neemt de aandacht voor met name veiligheidscultuur en de menselijke aspecten hiervan eveneens duidelijk toe. Daarbij een dringende boodschap: leer van andermans fouten!

 

GROTE NAMEN

Dagvoorzitter Tijs Koerts blikt terug op de dag en geeft aan: “Process Safety is voor vele partijen zeer relevant. Het was daarom goed om te zien dat zowel de industrie als de toeleveranciers tijdens dit congres goed waren vertegenwoordigd met ruim driehonderd personen en tevens in een goede balans. Het programma was in deze editie dan ook zeer aansprekend met enkele grote namen. Opgebouwd uit vier plenaire presentaties afgewisseld met vier parallelsessies in drie verschillende zalen. Bovendien was er in de pauze de mogelijkheid een markt c.q. tentoonstelling te bezoeken waarin de toeleveranciers verder uitleg konden geven over hun relevante producten en diensten. Dit was onder andere de plaats waar grensverleggende techniek werd gepresenteerd die het verschil kan maken tussen veilig en niet veilig."

 

Henk HoedersHet inhoudelijke programma startte met een presentatie van Henk Koenders, programmamanager gevaarlijke stoffen bij het ministerie van SZW. “In het verleden heb ik veel aan managementsystemen gewerkt, wat voor een deel ook resultaten heeft opgeleverd. Maar niet voldoende, getuige het aantal ongelukken dat nog steeds plaatsvindt. In de huidige tijd wordt dan ook steeds vaker ook gewerkt aan cultuurveranderingen binnen een bedrijf: hoe ga je in je bedrijf om met Process Safety? Veel bedrijven denken bijvoorbeeld dat ze met de laatste stand der techniek werken, terwijl dat allesbehalve waar is. Daarnaast zien we reactieve en berekende culturen die pas in actie komen nadat er iets gebeurd is. Liever zien we natuurlijk een proactieve houding waarbij bedrijven zelf nadenken over mogelijke risico's en hiertegen op voorhand maatregelen nemen.

"Vandaag wordt steeds vaker gewerkt aan cultuurveranderingen binnen het bedrijf"

En dan hebben we het echt niet alleen over complexe zaken. Uit inspecties blijkt bijvoorbeeld dat ongeveer 90% van de bedrijven de wet overtreedt wanneer het gaat om het blootstellen van mensen aan gevaarlijke stoffen. Kortom, het is heel goed dat we van de managementsystemen, die in de jaren 80 van de vorige eeuw centraal stonden, nu veel meer bezig zijn met de bedrijfscultuur en het bijbehorende gedrag van mensen. Onder meer leiderschap speelt hierbij een belangrijke rol. Leidinggevenden dienen zelf immers als eerste het beste voorbeeld te geven waarbij het belangrijk is dat dit ook zichtbaar is op de werkvloer. Voor de toekomst verwacht ik een situatie waarin we veel meer informatie met elkaar delen en samen aan de slag gaan om Process Safety te borgen."

 

AFWIJKINGEN DIE GEACCEPTEERD WORDEN

Een andere grootheid binnen de wereld van Process Safety is Jim Conner, eigenaar van Eiger Consulting, LLC. Hij beschikt over het vermogen om de meer ongrijpbare factoren binnen Process Safety te benoemen. Want natuurlijk zijn er procedures en regels om de veiligheid te waarborgen, maar toch gebeuren er regelmatig kleine en af en toe grotere ongelukken die impact hebben op mens, omgeving en uiteraard de fabriek of plant zelf. De naam van zijn presentatie luidde dan ook: 'Normalization of Deviation'. Hiermee refereert hij aan een concept dat werd ontwikkeld door Diane Vaughan gedurende haar studie naar het ongeluk met de spaceshuttle Challenger. Zij identificeerde hierbij een mechanisme dat verklaart op welke manier stapsgewijs bepaalde afwijkingen worden geaccepteerd totdat uiteindelijk een situatie wordt bereikt die éigenlijk onacceptabel is, maar door niemand als zodanig wordt herkend. Ook binnen de procestechniek vinden dergelijke processen plaats die eveneens kunnen leiden tot rampen.

Jim Conner, eigenaar van Eiger Consulting, LLC
Jim Conner, eigenaar van Eiger Consulting, LLC

Conner pleit er dan ook voor om in het kader van Process Safety niet alleen volgens procedures en regels te werken, maar er vooral voor te zorgen dat de veiligheid wordt bewaakt door mensen met ervaring. “Je kunt alle regels van het voetbalspel kennen," meent hij, “maar dat betekent nog niet dat je ook kunt voetballen." Vanuit zijn eigen ervaring op operationeel niveau en door de vele trainingen die hij inmiddels heeft gegeven, weet hij dat het juist hier om de details gaat. “Bij bedrijven die te maken hebben gehad met een serieuze calamiteit, blijkt vaak dat het daarvóór al een aantal keer 'bijna' mis is gegaan. Toch wordt er naar aanleiding van deze geregistreerde bijna-incidenten geen actie ondernomen. Schijnbaar is een 'echt' ongeluk nodig voordat mensen in actie komen.

“Alle regels van het voetbalspel kennen betekent nog niet dat je ook kunt voetballen"

Rationeel gezien is dat vreemd, maar als je weet dat 'de mens' zo in elkaar zit, dan kún je er wel wat mee. Dat ik geen onzin praat, blijkt uit de vele voorbeelden die aangeven hoe irrationeel mensen eigenlijk handelen. Iedereen weet bijvoorbeeld dat je geen leidingen moet doorspoelen met gas waarin nog restmateriaal zit, en toch gebeurt het. Want het gaat altijd goed. Tot de keer dat het niet meer goed gaat. Hetzelfde geldt voor het openen van een klep of ventiel voor onderhoud, terwijl een installatie in bedrijf is."

 

BEWUSTZIJN VERHOGEN

Een eerste vereiste om deze geleidelijke acceptatie van 'fouten' tegen te gaan ziet Conner in het voortdurend blijven werken aan het bewustzijn van de betreffende medewerkers. Wéét waar je mee bezig bent, wéét wat de gevolgen zijn van je acties en handelingen. Daarbij moeten de verantwoordelijken voor Process Safety eenvoudig veel in de praktijk zijn. Rondlopen, kijken, luisteren, ruiken, voelen … En daarbij scherp zijn en vragen stellen aan de mensen die hier werken. Steeds weer wijzen op onveilige werksituaties. Op deze manier ontstaat er een routine en een scherp oog voor díe details die kunnen leiden tot catastrofes.

 

LEREN VAN VOORBEELDEN

Tot slot noemen we de presentatie van Vanessa Sutherland die werkzaam is bij U.S. Chemical Safety and Hazard Investigation Board. Een organisatie die alle grote chemische rampen analyseert op basis waarvan inmiddels verschillende wetten zijn ontwikkeld die een bijdrage leveren aan Process Safety. Zij behandelde tijdens het congres enkele voorbeelden uit de praktijk om hiervan te leren en vatte de oplossing voor verschillende ongelukken samen in enkele 'hoofdregels'.

Vanessa Sutherland die werkzaam is bij U.S. Chemical Safety and Hazard Investigation Board
Vanessa Sutherland, U.S. Chemical Safety and Hazard Investigation Board

“Zorg er ten eerste voor dat de veiligheidscultuur in je bedrijf veelomvattend is. Onder andere door kennis te delen; zowel binnen je eigen organisatie als met andere gelijksoortige bedrijven. Daarnaast zie ik een belangrijke rol weggelegd voor degene die een helicopterview houdt over het hele bedrijf. Details zijn belangrijk, maar pas relevant wanneer ook het grotere geheel klopt. Tot slot een open deur waar mensen echter nog dagelijks aan voorbijgaan: de kosten om Process Safety te maximaliseren, zijn beter beheersbaar en budgetteerbaar dan de kosten die gepaard gaan met een ongeluk."

"Zorg ervoor dat de veiligheidscultuur in je bedrijf veelomvattend is door kennis te delen binnen je organisatie en met gelijksoortige bedrijven"

Tijs Koerts
Tijs Koerts, Operations Director bij EPSC & sr. Process Safety Consultant

Tijs Koerts besluit: “Wat mij betreft, een zeer succesvol congres dat niet alleen inging op de technische en procedurele mogelijkheden om veiligheid te waarborgen, maar zich júist richtte op de mensen die in deze wereld werkzaam zijn, de bijbehorende veiligheidscultuur en organisatorische aspecten. 'Leren van de fouten van anderen' werd bovendien door veel sprekers genoemd, evenals het verhogen en het behouden van het veiligheidsbewustzijn. Dat betekent overigens niet dat er helemaal geen techniek aan bod kwam; de rol die big data en Industrie 4.0 spelen, is niet te onderschatten wanneer het aankomt op Process Safety. Data verzamelen in het kader van alarmmeldingen, maar ook het ontdekken van trends is inmiddels een waardevol instrument gebleken en zal in de toekomst alleen nog maar belangrijker worden." 

"'Leren van de fouten van anderen' werd door veel sprekers genoemd, evenals het verhogen en het behouden van het veiligheidsbewustzijn"

 

“VEILIGHEID START BIJ ONTWERP"

Geert Vercruysse van BASF
Geert Vercruysse, Project coordinator & process safety bij BASF

Naast de menselijke veiligheidsaspecten is er ook een belangrijke taak voor de ontwerpers van de machines en installaties. Er zijn vele mogelijkheden om een ontwerp te maken dat in alle stadia waarin de installatie in bedrijf is, wordt onderhouden of gekalibreerd, veilig is. 

“Wanneer we de oorzaken van eerdere incidenten analyseren, dan hebben we een goede basis om te kijken of het mogelijk is om deze situaties te voorkomen middels een slim ontwerp.

Onder anderen Geert Vercruysse van BASF ging in op het ontwerpaspect in het kader van Process Safety; in dit geval bij het ontwerp van nieuwe fabrieken. “Wanneer we de oorzaken van eerdere incidenten analyseren, dan hebben we een goede basis om te kijken of het mogelijk is om deze situaties te voorkomen middels een slim ontwerp. Denk hierbij aan het voorkomen van vervuiling als gevolg van lekkage of degradatie, het beperken van de gevolgen wanneer een calamiteit plaatsvindt, bv. als gevolg van brand, explosies of het weglekken van giftige stoffen, het beheersen van de verspreiding van onbedoeld vrijgekomen stoffen en het voorkomen van potentiële ontstekingsbronnen in explosiegevaarlijke omgevingen. In alle gevallen geldt dat je als eerste probeert een ongewenste situatie überhaupt te voorkomen, maar mocht er toch iets gebeuren, om dan de gevolgen ervan zo veel mogelijk te beperken. Blijf in alle gevallen leren van eigen fouten en de fouten van anderen en zorg dat we de herinnering levend houden van eerdere rampen. Dan weet je iedere dag weer waarvoor je het doet."