naar top
Menu
Logo Print
18/06/2019 - MELS DEES

CHEMELOT KLIMAATNEUTRAAL IN 2050: WENSBEELD OF HAALBARE KAART?

Robert Claasen en René Slaghek zien grote uitdaging voor chemiecluster

Chemelot, de enorme industriesite in Zuid-Limburg, is niet alleen een innoverende gemeenschap van chemische bedrijven, maar heeft ook de ambitie uitgesproken om al in 2050 geheel klimaatneutraal te opereren. Een opvallende stap waarmee Chemelot andere chemiecomplexen een stap voor lijkt te zijn. We spraken met Robert Claasen, Executive Director van Chemelot en René Slaghek, Senior Consultant van Sitech en leider van het Chemelot Sustainability Team.

In een productiecyclus waarbij optimaal gebruik wordt gemaakt van energie lijken koeltorens niet te passen. Toch is het  de vraag of die wel helemaal gemist kunnen worden
In een productiecyclus waarbij optimaal gebruik wordt gemaakt van energie lijken koeltorens niet te passen. Maar zijn ze volledig overbodig?

2050

“2050 lijkt misschien ver weg," zegt René Slaghek, “maar dat is het niet. Zeker niet in de chemische industrie. Er zijn nog allerlei technologische processen die moeten worden uitontwikkeld, en die techniek moet dan ook veilig zijn en bewezen commercieel haalbaar. Dat kan wel zeven tot vijftien jaar duren. Chemie is natuurlijk een geweldig kapitaalintensieve branche. De opportunities voor het veranderen van een proces hangen dan ook samen met data voor de stops van de installaties en dat is vaak ook maar eens in de zes jaar of daaromtrent. We hebben die tijd dus echt nodig."

WIE DOET DE ONTWIKKELING?

“Het hangt natuurlijk van de technologie af, maar zolang het precompetitief is, zullen bedrijven beslist gaan samenwerken om de basistechnologie en standaarden te ontwikkelen. Zo bestaat er bij elektrisch kraken - dat is een onderwerp dat nu bij veel grotere bedrijven in de belangstelling staat - belangstelling om gezamenlijk op te trekken, ook in grote, internationale verbanden. Er is immers nog lang geen bedrijf waar je zo'n installatie kunt bestellen. Maar zodra een bedrijf ziet dat het voordelen op de concurrentie kan behalen, zal het zeggen: 'Vanaf nu doen wij het zelf'."

 

 

Schematisch overzicht van een mogelijk klimaatneutraal procesmodel voor Chemelot in 2050
Schematisch overzicht van een mogelijk klimaatneutraal procesmodel voor Chemelot in 2050

 

TECHNISCH IS HET MOGELIJK …

Robert Claasen vult aan met een voorbeeld van de klimaattafel (de Nederlandse overlegstructuur waarvan hij ten tijde van het interview deel uitmaakte, zie kader): “Ik hoor daar regelmatig de opmerking: 'Technisch is het mogelijk'. Nou, dat gold honderd jaar geleden voor de elektrische auto óók al! En kijk eens waar we nu staan. Opschalen is nog maar één ding. Daarna moet je beslist ook rekening houden met de tweede fase: uitontwikkeling, randvoorwaarden, acceptatie, infrastructuur - dat kost ook nog eens jaren."

INFRASTRUCTUUR

“Die elektrische auto is wel een goed voorbeeld in dit verband," aldus Claasen, “want de huidige elektrische auto rijdt deels op steenkool. De elektriciteit die hij verbruikt wordt immers grotendeels opgewekt in centrales die flink wat CO2 en vervuiling produceren. Willen wij de chemische industrie duurzaam maken en dus elektrificeren, dan zullen wij een infrastructuur moeten bouwen die kan zorgen voor voldoende groene stroom, wat geen sinecure is."

SCHAALGROOTTE

“Daarbij," zegt Robert, “is de schaalgrootte zowel een voordeel als een probleem. Enerzijds zal de grote schaal voor lagere prijzen van nieuwe, duurzame technieken zorgen, anderzijds gaat het om enorme ingrepen waardoor de leefomgeving van mensen wordt beïnvloed en die ook heel veel tijd en investeringen kosten. En dan moet je eigenlijk niet alleen Chemelot, maar ook Antwerpen en Noordrijn-Westfalen erbij nemen. Tussen die concentraties van chemische industrie in West-Europa bestaan al allerlei fysieke verbindingen. Veranderingen op één locatie moet dan ook altijd in overleg met de anderen worden ontwikkeld."

René Slaghek Senior Consultant, Sitech
René Slaghek, Senior Consultant, Sitech

VERVLECHTING

René Slaghek: “Traditioneel is de vervlechting van de industrieën op Chemelot al heel groot, de bedrijven komen immers bijna allemaal voort uit het DSM-nest. DOW en Yara hebben dit jaar met veel publiciteit een nieuwe waterstofleiding aangekondigd, maar die hebben wij al een paar decennia. Die vervlechting heeft ons een forse besparing aan CO2 opgeleverd - er is wel eens uitgerekend dat de nauwe integratie van Chemelot 10-15% aan uitstoot scheelt - maar dat betekent ook dat er hier maar weinig laaghangend fruit is. Door de wet van de remmende voorsprong zijn er op Chemelot weinig 'goedkope' successen meer te boeken."

“Zolang het pre-competitief is, zullen bedrijven beslist gaan samenwerken om de basistechnologie en standaarden te ontwikkelen. Zo bestaat er bij elektrisch kraken belangstelling om gezamenlijk op te trekken, ook in grote, internationale verbanden”

“Zo gaan we op Chemelot al behoorlijk efficiënt met energie om. Als we méér energiebesparingsprojecten willen uitvoeren kunnen we het gebruik nog een paar procent terugschroeven, maar als we verder gaan moeten we stoom gaan afblazen op de site. Dat komt omdat onze stoombalans al bijna in evenwicht is."

HET GROENE NET

Robert Claasen legt uit dat Chemelot wel bezig is met een restwarmteproject om Sittard/Geleen aan te sluiten op de site: het Groene Net.

“Opnieuw: als je hier technisch naar kijkt, is het een fluitje van een cent. Simpelweg een warmtewisselaar en een goed geïsoleerde leiding met heet water, en een retourleiding met de juiste temperatuur terug. Maar we zijn nu 10 jaar bezig met de organisatie van dit project, en dat heeft alles te maken met het feit dat je op zo'n complex netwerk als Chemelot nog een heel ander, ook ingewikkeld systeem wilt aansluiten. Gewoonweg al omdat er, als er een probleempje op de site is, je niet kunt hebben dat de burgers in de kou zitten. En andersom: als er iets met de stadsverwarming aan de hand is, mag dat geen invloed op onze systemen hebben."

Claasen: “Vooruitdenkend betekent dat ook dat over een paar jaar - pakweg na 2025 - als er ook veel meer technische problemen op ons bord komen te liggen, de organisatie nog veel complexer gaat worden. Voorbeeld: er zijn waarschijnlijk best wel afnemers voor onze warmte te vinden. Maar die kunnen zich niet al te ver uit de buurt vestigen. En omdat het om enorme hoeveelheden gaat, brengt dat weer serieuze vraagstukken op het gebied van ruimtelijke ordening met zich mee. Limburg en Nederland zijn niet zo groot en er spelen ook nog allerlei andere belangen mee. En dan nog: door ons geleverde warmte die door een boer in België wordt gebruikt om tomaten te kweken, telt niet mee voor Chemelot of Nederland."

 

Robert Claasen,  Executive Director, Chemelot
Robert Claasen, Executive Director, Chemelot

5 KLIMAATTAFELS

In 2018 hebben diverse partijen in Nederland (ondernemingen, milieuorganisaties, vakbonden, werkgeversorganisaties, overheidsinstanties) aan vijf 'tafels' nagedacht over plannen om de uitstoot van CO2 terug te brengen. De vijf tafels waren: Elektriciteit, Industrie, Mobiliteit, Landbouw en Gebouwde omgeving. Dat heeft eind 2018 geresulteerd in een ontwerp-klimaatakkoord, dat echter niet door milieuorganisaties en vakbonden is ondertekend.

“Opschalen is nog maar een ding. Daarna moet je beslist ook rekening houden met de tweede fase: uitontwikkeling, randvoorwaarden, acceptatie, infrastructuur ... Dat kost ook nog eens jaren”

Het PBL (Planbureau voor de Leefomgeving) gaat alle plannen doorrekenen, waarna het woord aan de politiek is. Chemelot is, in de persoon van Robert Claasen, nauw betrokken geweest bij de totstandkoming van het ontwerpakkoord, waarin forse taakstellingen voor CO2-reductie zijn opgenomen, alsmede boetes voor ondernemingen die zich niet aan de afspraken houden. Ook is er ondersteuning voor nieuwe technologieën en opslag van CO2 onder de zeebodem (CCS).

 

EERSTE STAPPEN

“Maar voorlopig zijn er, naast de warmte, twee processen die we op echt korte termijn gaan aanpakken", zegt René. “Die zullen ook meteen veel effect sorteren. Om te beginnen de Carbon Capture: het opvangen van het proces-CO2 . Op het moment zijn er onvoldoende procedés waarmee dat nuttig te verwerken of vast te leggen is. Weliswaar is het zuiver CO2, geen rookgassen, en dat kun je gebruiken voor bijvoorbeeld frisdrank of in kassen, maar hierbij wordt de CO2 niet langdurig gebonden. Er zal daarom heel veel onder de zeebodem moeten worden opgeslagen. Dan is er de reductie van de lachgas-emissies. N2O is een zeer sterk broeikasgas, dat nu nog wordt geëmitteerd."

ENORME INVESTERINGEN

“Dat zijn nog relatief goedkope maatregelen," zegt hij, “al zullen ze toch tientallen miljoenen gaan kosten. De serieuze investeringen volgen later: zo gaan we binnen enkele decennia meer elektriciteit gebruiken. Niet zomaar een beetje, maar misschien wel 10 keer zo veel. Het zal een enorme investering vergen om die op verantwoorde wijze op te wekken en hier te leveren. De hoeveelheid CO2 is ook gigantisch - we praten hier over 800 kiloton per jaar die naar Rotterdam moet worden getransporteerd." Om de plannen te kunnen verwezenlijken moeten niet alleen grote technische en (ruimtelijk) organisatorische vraagstukken worden opgelost, ook de financiering is nog deels een open vraag. “Het is een enorme uitdaging", geeft Robert Claasen toe. “Toch zijn we niet pessimistisch, want onze bedrijven zijn zich absoluut bewust van de urgentie van het probleem. En het gaat tenslotte om één van de belangrijkste industrieën en werkgevers in het land. Gelukkig zijn we niet alleen groot, maar ook behoorlijk innovatief. Dat scheelt."

 

Gedeeltelijk overzicht van de chemiecluster Chemelot, gelegen rondom het kruispunt van de A2 en de A76 nabij Sittard-Geleen
Gedeeltelijk overzicht van de chemiecluster Chemelot, gelegen rondom het kruispunt van de A2 en de A76 nabij Sittard-Geleen